Kulturystyka.org.pl Ćwiczenia, Mięśnie, Trening, Fitness, Dieta






Reklamy

Zaloguj się...
Nazwa/nick:

Hasło:

Zapamiętaj mnie



Zapomniałem hasła

Zarejestruj się!

Reklama

Wybierz kategorię artykułów

Sprawdź swoją wiedzę

Szukaj w serwisie

Zaawansowane szukanie

Ankieta
Najlepiej trenuje mi się...
Z samego rana
Przed południem
Po południu
Wieczorem
Późnym wieczorem
W weekend
 
Głosów łącznie: 7885
Ankieta zakończy się 15.09.2015, 20:29
Wyniki ankiet?

Reklamy

Plany treningowe i tabele

Nasz profil na FB

Polecam

Polecam strony

Reklamy




Przeglądający wątek:   1 Anonimowi






.:: ETYL ::.
HORMONY
#1
Hormony

Hormony - to wytwarzane przez organizm, niezbedne dla procesow przemiany materii zwiazki, ktorych zadaniem jest koordynowanie procesow chemicznych zachodzacych w komorkach. Hormony nie sa budulcem ani nie dostarczaja energii. Od ich dzialania zalezy jednak rownowaga srodowiska wewnetrznego (homeostaza), co jest warunkiem prawidlowego funkcjonowania wszystkich narzadow. Hormony wystepuja w organizmie w bardzo malym stezeniu, ale kazde odchylenie od stanu pozadanego zakloca rownowage i powoduje wystapienie objawow chorobowych.

Wiekszosc hormonow wytwarzaja gruczoly wydzielania wewnetrznego, zwane tez gruczolami dokrewnymi. Wydzielina tych gruczolow przedostaje sie bezposrednio do krwi, a nastepnie, wraz z krwia, jest transportowana do narzadow docelowych. Odpowiednie hormony trafiaja pod wlasciwe adresy dzieki \ pasujacym\ do nich receptorom znajdujacym sie na powierzchni komorek.

Osrodek sterowania produkcja hormonow znajduje sie w podwzgorzu mozgu, gdzie \ komunikuja sie\ ze soba system nerwowy i system hormonalny. Komunikat o zapotrzebowaniu poszczegolnych narzadow na odpowiednie hormony kierowany jest do przysadki mozgowej, ktora produkuje hormony sterujace - pobudzajace lub hamujace aktywnosc gruczolow dokrewnych.

Najwazniejszymi gruczolami wydzielania wewnetrznego sa, obok przysadki, tarczyce, prztarczyce, nadnercza, trzustka oraz meskie i zenskie gruczoly plciowe.

Niedoczynnosc lub nadczynnosc gruczolow dokrewnych powoduje odpowiednio niedobor lub nadmiar poszczegolnych hormonow, co prowadzi do chorob.

resmedica.pl


Po co nam hormony?


artykul lek. med. Barbary Zalewskiej z Warszawskiego Centrum Osteoporozy \ Osteomed\ w Warszawie

Hormony sa to substancje wytwarzane w organizmie przez gruczoly dokrewne (oraz przez niektore inne narzady i tkanki), regulujace czynnosci narzadow wewnetrznych.

Pobudzaja lub hamuja procesy biochemiczne zachodzace w tkankach.

Organizm czlowieka sklada sie z wielu systemow i narzadow, ktorych dzialanie musi byc dostosowane do aktualnych potrzeb calego ustroju. Od sprawnosci ich funkcjonowania zalezy nasze zdrowie.

Niezbedny regulator

Od regulacji hormonalnej zalezy intensywnosc pracy narzadow i wlaczanie sie w odpowiednim momencie mechanizmow zapewniajacych staly sklad srodowiska wewnetrznego (np. staly, prawidlowy poziom cukru we krwi, stale stezenie wapnia w surowicy).

Stalosc srodowiska wewnetrznego, tzw. homeostaza, to warunek niezakloconego funkcjonowania wszystkich narzadow.

Gruczoly wydzielajace hormony nazywamy dokrewnymi. Nie maja bowiem specjalnych przewodow doprowadzajacych hormon do miejsca jego dzialania, lecz wydzielaja go bezposrednio do krwi. Przykladem moze byc tu np. slina wyprowadzana ze slinianek do jamy ustnej czy zolc z watroby.

Hormon dociera do narzadow docelowych z krwia, czesto przebywajac dosc odlegla droge z gruczolu, w ktorym zostal wytworzony.

Madry receptor

Skad hormony \ wiedza\ , do jakiego narzadu maja dotrzec?

Otoz tkanki docelowe, ktorym dany hormon jest potrzebny do regulacji ich pracy, maja na powierzchni komorek takie miejsca, ktore potrafia \ rozpoznac\ go i \ przechwycic\ z przeplywajacej krwi. Sa to tzw. receptory.

Tkanki danego narzadu nie reaguja na krazace we krwi hormony, jezeli nie posiadaja odpowiednich receptorow. Wychwytuja tylko te hormony, w receptory ktorych zostaly wyposazone przez nature.

Dzieki takiemu porzadkowi rzeczy hormony dzialaja swoiscie, tylko na pewne \ przypisane\ im tkanki i narzady, nie wtracajac sie w przemiany biochemiczne tkanek, ktore nie maja specyficznych dla nich receptorow.

Skad gruczoly dokrewne wiedza, kiedy maja wydzielic ze swych tkanek potrzebny hormon?

Otoz gruczoly te pozostaja pod kontrola centralnego ukladu nerwowego, szczegolnie podwzgorza i przysadki, skad dostaja sygnaly o zapotrzebowaniu na dany hormon. Czasem wrecz sa \ popedzane\ do produkcji i wydzielenia substancji hormonalnej przez tzw. czynniki (hormony) uwalniajace, wytwarzane w przysadce mozgowej.

Swoisty alarm

Niektore gruczoly dokrewne maja wlasne \ czujniki\ (rodzaj receptorow). Alarmuja one, ze homeostaza organizmu zostala zaklocona i nalezy ja szybko przywrocic. Na przyklad trzustka dowiaduje sie, ze wzrosl poziom cukru we krwi, wiec szybko wydziela insuline (hormon trzustkowy), lub przytarczyce odpowiadajac na sygnal, ze obnizylo sie stezenie wapnia we krwi, wydzielaja parathormon (hormon przytarczyc).

Insulina natychmiast oddzialuje na odpowiednie tkanki, ktore przetwarzaja i magazynuja nadmiar glukozy. Dzieki temu jej poziom we krwi normalizuje sie, parathormon zas pobudza odpowiednie narzady (nerki, przewod pokarmowy, kosci), ktorych wspoldzialanie doprowadza do przywrocenia prawidlowego poziomu wapnia we krwi.

Wlasciwy poziom hormonow ma zasadnicze znaczenie dla funkcjonowania zdrowego organizmu.

Ich niedobory lub nadmiar sa przyczyna ciezkich, najczesciej groznych dla zycia, chorob: niedoczynnosci lub nadczynnosci gruczolow dokrewnych.

W nastepnych numerach bedziemy mowic o poszczegolnych hormonach, dysfunkcji poszczegolnych gruczolow dokrewnych i mozliwosciach terapii w zaburzeniach hormonalnych.

\ Zyjmy dluzej\ 1 (styczen) 1999

Produkcja hormonow

artykul lek. med. Barbary Zalewskiej z Warszawskiego Centrum Osteoporozy \ Osteomed\

W organizmie czlowieka znajduja sie liczne gruczoly, ktorych zadaniem jest produkcja hormonow i kontrolowane wydzielanie ich do krwi. Sa to tzw. gruczoly dokrewne, inaczej zwane gruczolami wydzielania wewnetrznego.

Nazwa ich wywodzi sie stad, ze wydzielina, ktora produkuja, nie wydostaje sie na zewnatrz, jak np. wydzielina gruczolow slinowych (czyli po prostu slina), czy tez wydzielina gruczolow blony sluzowej oskrzeli. Produkt wytworzony w gruczole dokrewnym - hormon - dostaje sie do krwi i jest transportowany przez naczynia krwionosne (tetnice) do tkanek i narzadow, w ktorych jest potrzebny, tzw. narzadow docelowych.

Jest wiec wydzielany do wnetrza organizmu i w nim przejawia swoje dzialanie.

Ze stosunkowo niedawnych badan wynika, ze producentem hormonow sa nie tylko znane od dawna \ klasyczne\ gruczoly. Wiele hormonow jest wytwarzanych w roznych innych miejscach, np. w scianie przewodu pokarmowego, drog oddechowych, narzadu moczowego (tzw. uklad APUD). Jest to jednak zagadnienie dla endokrynologow. My zajmiemy sie klasycznymi gurczolami dokrewnymi i hormonami, o ktorych wiekszosc czytelnikow cokolwiek slyszala, przy okazji zdarzajacych sie w rodzinie czy wsrod znajomych chorob tarczycy, trzustki czy gruczolow plciowych.

Gruczoly dokrewne i najwazniejsze hormony przez nie wytwarzane:

* przysadka mozgowa - wydziela hormon wzrostu regulujacy wzrost organizmu, prolaktyne pobudzajaca wytwarzanie mleka, oksytocyne pobudzajaca skurcz miesniowki macicy w czasie porodu, wazopresyne zmniejszajaca wydalanie wody z organizmu oraz tzw. hormony uwalniajace, ktore wplywaja na inne gruczoly dokrewne: tarczyce, nadnercza, jajniki i jadra,
* tarczyca - wydziela hormony tarczycowe: tyroksyne i trojjodotyronine, ktore zwiekszaja przemiane materii, oraz kalcytonine regulujaca poziom wapnia we krwi (obniza wapn do wartosci prawidlowych, gdy jest on podwyzszony),
* przytarczyce - wydzielaja parathormon utrzymujacy odpowiedni poziom wapnia we krwi (podnosi wapn do wartosci prawidlowych, gdy jest on obnizony),
* nadnercza - rdzen nadnerczy wydziela adrenaline, przygotowujaca organizm do szybkiej reakcji na stres, kora nadnerczy zas wydziela kortyzon uczestniczacy w reakcjach na stres i aldosteron regulujacy gospodarke mineralna ustroju,
* trzustka - wydziela insuline obnizajaca poziom cukru we krwi oraz glukagon przeciwdzialajacy obnizeniu poziomu cukru ponizej wartosci prawidlowych,
* jajniki - wydzielaja estrogeny i progesteron kontrolujace cykle miesieczne, plodnosc i przebieg ciazy,
* jadra - wydzielaja testosteron odpowiedzialny za meskie cechy plciowe.

Prawidlowe funkcjonowanie gruczolow dokrewnych to warunek zdrowia.

Zaburzenia hormonalne pod postacia nadczynnosci lub niedoczynnosci jakiegos gruczolu dokrewnego prowadza do powaznych zaklocen funkcjonowania organizmu i nierzadko - nie leczone - zagrazaja zyciu czlowieka.

\ Zyjmy dluzej\ 2 (luty) 1999



Hormony przysadki

artykul lek. med. Barbary Zalewskiej z Warszawskiego Centrum Osteoporozy \ Osteomed\

Przysadka mozgowa jest niewielkim gruczolem dokrewnym mieszczacym sie wewnatrz czaszki, w tzw. siodelku tureckim. Wazac zaledwie 0,5-0,8 g, pelni ona kluczowa role w prawidlowym funkcjonowaniu calego organizmu. Przysadka mozgowa sklada sie z czesci nerwowej i czesci gruczolowej, ktora stanowi 70% masy gruczolu.

Wydziela ona kilka hormonow wplywajacych na czynnosci calego organizmu lub regulujacych funkcjonowanie innych gruczolow dokrewnych.

Aktywnosc wewnatrzwydzielnicza przysadki jest sterowana potrzebami organizmu i pozostaje pod kontrola centralnego ukladu nerwowego. Czesc hormonow przysadkowych jest wydzielana pod wplywem hormonow uwalniajacych, produkowanych przez czesc mozgu zwana podwzgorzem.

Przysadka mozgowa wydziela siedem dobrze poznanych hormonow: hormon wzrostu, hormon tyreotropowy, hormon kortykotropowy, hormon dojrzewania pecherzykow, hormon luteinizujacy, prolaktyne i hormon melanotropowy.

Hormon wzrostu

Przysadka wydziela substancje pobudzajaca wzrost, zwana hormonem wzrostu lub somatotropina (GH od ang. growth hormone lub STH od ang. somatotropic hormone).

Hormon wzrostu pobudza wzrost u dzieci, a ponadto wywiera wplyw na gospodarke bialkowa, tluszczowa i weglowodanowa organizmu. Pobudza przyswajanie aminokwasow i zwieksza synteze bialka.

Nadmierne wydzielanie somatotropiny w okresie wzrostu prowadzi do tzw. gigantyzmu (bardzo wysoki wzrost - powyzej 200 cm u mezczyzn i 190 cm u kobiet), a u osob doroslych do akromegalii (powiekszenie rak, stop i czesci kostnych twarzy, z charakterystycznym uwydatnieniem zuchwy i \ pogrubieniem\ rysow twarzy).

Niedobor hormonu wzrostu u dzieci prowadzi do karlowatosci przysadkowej.

Hormon tyreotropowy

Hormon tyreotropowy (tyreotropina - TSH od ang. thyroid stimulating hormone) dziala przede wszystkim na tarczyce, wywolujac jej powiekszenie, zwiekszone unaczynienie i pobudzenie wytwarzania oraz uwalniania do krwi hormonow tarczycowych.

Pomiedzy tarczyca a komorkami przysadki wytwarzajacymi tyreotropine istnieje tzw. ujemne sprzezenie zwrotne. Polega ono na tym, ze nadmiar hormonow tarczycy blokuje wytwarzanie w przysadce TSH, natomiast niedobor hormonow tarczycy powoduje wzrost wydzielania TSH.

Osoby leczace sie z powodu nadczynnosci lub niedoczynnosci tarczycy wiedza, jak wazne dla oceny skutecznosci leczenia jest oznaczenie we krwi poziomu tyreotropiny.

Jezeli ktos z nadczynnoscia tarczycy ma w trakcie leczenia bardzo niski poziom TSH, oznacza to, ze nadczynnosc tarczycy nie zostala jeszcze opanowana (przysadka mozgowa jest \ zablokowana\ przez nadmiar hormonow tarczycowych).

Poziom TSH mieszczacy sie w granicach normy oznacza, ze u pacjenta osiagnieto normalizacje funkcji tarczycy.

Osoby z niedoczynnoscia tarczycy maja bardzo wysoki poziom TSH we krwi, przysadka mozgowa bowiem \ usiluje wymusic\ wytwarzanie przez tarczyce wiekszej ilosci hormonow, produkuje wiec duzo hormonu tyreotropowego.

Patologia przysadki mozgowej moze prowadzic do dysfunkcji tarczycy: brak lub niedobor TSH prowadzi do niedoczynnosci tarczycy, nadmiar - do jej nadczynnosci.

Sprzezenie zwrotne jest w tych stanach zaburzone i funkcja przysadki nie jest sterowana poziomem hormonow tarczycowych, tarczyca natomiast jest uzalezniona od nadmiaru TSH (nadczynnosc przysadkowa tarczycy) lub niedoboru tyreotropiny (niedoczynnosc przysadkowa tarczycy).

Hormon kortykotropowy

Hormon kortykotropowy (ACTH od ang. adrenocorticotropic hormone) oddzialuje na kore nadnerczy, stymulujac ja do wydzielania hormonow. W razie niedoboru ACTH dochodzi do groznej dla zycia niedoczynnosci kory nadnerczy. Nadmiar ACTH prowadzi do nadczynnosci kory nadnerczy (tzw. choroba Cushinga).

Gonadotropiny

Przysadka mozgowa wytwarza trzy rodzaje hormonow wplywajacych na funkcje narzadow plciowych (hormonow gonadotropowych):

1) folitropine (folikulostymulina, FSH od ang. follicle-stimulating hormone), hormon, ktory u kobiet pobudza dojrzewanie pecherzykow w jajnikach i wzmaga wytwarzanie estrogenow, natomiast u mezczyzn powoduje powiekszenie cewek nasiennych i pobudza wytwarzanie plemnikow,

2) hormon luteinizujacy (LH), ktory u kobiet pobudza jajeczkowanie (owulacje), natomiast u mezczyzn stymuluje wydzielanie testosteronu w jadrach.

Poziom FSH i LH u kobiet zmienia sie w czasie cyklu miesiecznego. U mezczyzn wydzielanie gonadotropin utrzymuje sie na stalym poziomie.

W przypadku uszkodzenia gruczolow plciowych (jajnikow u kobiet, jader u mezczyzn) poziom hormonow gonadotropowych we krwi jest podwyzszony.

Niedomoga przysadki w zakresie wydzielania gonadotropin prowadzi wtornie do hipogonadyzmu, czyli niedostatecznej funkcji jajnikow czy jader.

3) prolaktyne, czyli hormon laktogenny, wplywajacy na rozpoczecie i podtrzymanie laktacji u ssakow.

U ludzi w warunkach fizjologicznych wysoki poziom prolaktyny jest charakterystyczny dla ciazy i okresu karmienia.

Hormon melanotropowy

Hormon melanotropowy (MSH od ang. melanocyte stimulating hormone) wplywa na czynnosc melanocytow (czyli komorek barwnikowych), powodujac zwiekszenie sie ziarnistosci melaniny i wzrost zabarwienia skory.

Zaburzenia i leczenie

Choroby przysadki mozgowej to jej niedoczynnosc (wrodzona lub spowodowana jej zniszczeniem, najczesciej w przebiegu powiklan okoloporodowych prowadzacych do zakrzepow w naczyniach przysadki) oraz nadczynnosc (najczesciej w przypadku rozrostu hormonalnie czynnych guzow przysadki).

Objawy niedoczynnosci lub nadczynnosci tego gruczolu zaleza od tego, jaki rodzaj zaburzen hormonalnych dominuje w obrazie klinicznym.

Leczenie przysadkowej niedoczynnosci gruczolow dokrewnych polega najczesciej na podawaniu hormonow (tzw. substytucja hormonalna) zastepujacych brakujace hormony gruczolow, ktore nie sa stymulowane przez niewydolna przysadke.

I tak np. w razie wystapienia objawow niedoczynnosci tarczycy wskutek braku przysadkowego TSH, leczenie polega na podawaniu hormonow tarczycowych (glownie L-tyroksyny). W razie niedomogi kory nadnerczy wtornej wobec braku ACTH pacjent otrzymuje substytucje hormonow nadnerczowych (hydrocortison).

Zlozone zaburzenia hormonalne spowodowane rozleglym uszkodzeniem przysadki mozgowej wymagaja podawania kilku hormonow w celu skorygowania wszystkich zaburzen.

Leczenie nadczynnosci przysadki spowodowanej obecnoscia guzow wytwarzajacych hormony przysadkowe jest najczesciej operacyjne i polega na usunieciu guza.

W przypadku nadmiernego wytwarzania przez przysadke prolaktyny moze wystarczyc leczenie farmakologiczne - podawanie bromokryptyny.

\ Zyjmy dluzej\ 3 (marzec) 1999

Hormony tarczycy

artykul lek. med. Barbary Zalewskiej z Warszawskiego Centrum Osteoporozy \ Osteomed\

Tarczyca jest jednym z najwiekszych gruczolow dokrewnych. Jej masa wynosi od 15 do 30 g. Polozona na przedniej powierzchni szyi sklada sie z dwoch symetrycznych platow - prawego i lewego, polaczonych waskim pasmem tkanki gruczolowej, tzw. ciesnia. Otoczona jest torebka zbudowana z tkanki lacznej i jest bardzo bogato unaczyniona. Przez 1 g tkanki tarczycowej przeplywa w ciagu 1 minuty okolo 5 litrow krwi.

Platy tarczycy zbudowane sa z drobnych placikow, z ktorych kazdy zawiera 20 - 40 scisle do siebie przylegajacych pecherzykow. W pecherzykach znajduje sie tzw. koloid, bedacy miejscem magazynowania hormonow tarczycowych.

Wokol pecherzykow tarczycowych umiejscowione sa komorki, ktore roznia sie wygladem od komorek tworzacych pecherzyki. Sa to tzw. komorki C, ktorych funkcja jest inna niz pozostalej tkanki gruczolowej.

Funkcje tarczycy

Tarczyca wytwarza i wydziela do krwi hormony trojjodotyronine (T3) i tyroksyne (T4). Hormony te steruja przemiana materii we wszystkich narzadach i tkankach organizmu. Do produkcji hormonow tarczyca potrzebuje wystarczajacych ilosci jodu, ktory organizm przyswaja z pozywienia i powietrza (jod jest pierwiastkiem lotnym). I tak np. masa jodu w tyroksynie stanowi 65% masy hormonu, natomiast w trojjodotyroninie ok. 59%. Daje to nam pojecie o tym, jak wazny jest jod dla prawidlowej funkcji hormonalnej tarczycy.

T3 jest hormonem \ silniejszym\ od T4. Jej aktywnosc biologiczna jest 2-4-krotnie wieksza niz aktywnosc T4.

Hormony tarczycowe maja wielokierunkowy wplyw na wzrost i rozwoj ustroju oraz na metabolizm, czyli przemiane materii.

W okresie rozwoju reguluja one wzrost tkanek i powstawanie niektorych enzymow komorkowych, pobudzaja dojrzewanie centralnego ukladu nerwowego i ukladu kostnego.

Wplyw na przemiane materii to regulacja tzw. podstawowej przemiany materii (czyli tempa spalania roznych substancji i tworzenia innych), transportu wody i roznych pierwiastkow, przemiany cholesterolu, wapnia, fosforu, bialka i innych zwiazkow chemicznych.

Oddzialujac na przemiane materii i funkcje roznych komorek, hormony tarczycowe odgrywaja ogromna role w pracy ukladu pokarmowego, serca, miesni i ukladu nerwowego. Praktycznie maja znaczenie dla sprawnosci calego organizmu.

Funkcja tarczycy pozostaje pod scisla kontrola podwzgorza i przysadki mozgowej. Kiedy organizm \ odczuwa\ niedostatek hormonow tarczycowych podwzgorze wydziela czynnik (hormon) uwalniajacy tyreotropine (TSH - RH). Pod wplywem hormonu uwalniajacego przysadka \ wysyla\ tyreotropine (TSH), ktora pobudza tarczyce do produkcji i wydzielania do krwi jej hormonow.

Kiedy we krwi krazy zbyt duzo hormonow tarczycowych, przysadka zostaje \ wylaczona\ . Jest to tzw. mechanizm ujemnego sprzezenia zwrotnego pomiedzy tarczyca i przysadka mozgowa. W medycynie wykorzystuje sie go w diagnostyce nadczynnosci i niedoczynnosci tarczycy.

Zeby dobrze zrozumiec funkcje tarczycy warto poznac objawy jej niedoczynnosci i nadczynnosci.

Niedoczynnosc tarczycy

Niedoczynnosc tarczycy, najczesciej spowodowana niedoborem jodu w organizmie, (ale moze tez byc pooperacyjna czy pozapalna) ma implikacje kliniczne zalezne od wieku chorego. Wrodzona niedoczynnosc tarczycy (tzw. kretynizm tarczycowy) prowadzi do ciezkich zaburzen rozwoju organizmu, w tym do niedorozwoju centralnego ukladu nerwowego.

Niedoczynnosc tarczycy w pozniejszym wieku objawia sie przyrostem masy ciala (wskutek spowolnienia przemiany materii), nagromadzeniem substancji sluzowatych w tkance podskornej (tzw. obrzek sluzowaty) z charakterystycznym wyrazem twarzy (twarz \ nalana\ , amimiczna), wypadaniem wlosow. Pacjenci z niedoczynnoscia tarczycy skarza sie na stale uczucie chlodu, zaparcia, sennosc, suchosc i szorstkosc skory. Maja obnizona temperature ciala. W badaniu stwierdza sie zwolnione tetno.

Wiele osob ma powiekszona tarczyce (wole niedoczynne), przysadka mozgowa bowiem, \ chcac\ doprowadzic do prawidlowego poziomu hormonow tarczycowych, wydziela intensywnie TSH, co pobudza gruczol tarczowy do rozrostu.

W badaniach krwi stwierdza sie charakterystyczny dla niedoczynnosci tarczycy wysoki poziom cholesterolu, a ponadto zaburzenia w oznaczeniach hormonow: obnizone T3 i T4 oraz wysoki poziom TSH.

Nadczynnosc tarczycy

Nadczynnosc tarczycy moze byc spowodowana uogolnionym rozrostem tkanki gruczolowej (wole nadczynne), guzkiem (przewaznie tzw. goracym) wydzielajacym zbyt duzo hormonow lub wczesna faza zapalenia gruczolu tarczowego.

Chory z nadczynnoscia tarczycy to jakby przeciwienstwo chorego z niedoczynnoscia: szczuply, czesto wrecz wychudzony i nadal chudnacy, stale mu cieplo, ma podwyzszona temperature ciala (stan podgoraczkowy), skarzy sie na biegunki, nerwowosc, labilnosc emocjonalna (latwo sie denerwuje, miewa bez powodu obnizony nastroj), drzenie rak, kolatanie serca. W wygladzie pacjenta zwraca uwage wygladzona, cienka i wilgotna skora, blyszczace oczy, a w przypadku postaci nadczynnosci tarczycy zwanej choroba Gravesa - Basedowa - wytrzeszcz oczu.

W badaniu ukladu krazenia stwierdza sie przyspieszona prace serca, czesto powyzej 100/min, i podwyzszone cisnienie tetnicze (przede wszystkim skurczowe).

W badaniach krwi stwierdza sie obnizony poziom cholesterolu, wysokie wartosci hormonow T3 i T4 oraz niskie (czasami nieoznaczalne) TSH, jako ze przysadka mozgowa jest blokowana wysokim stezeniem krazacych we krwi hormonow tarczycowych.

Profilaktyka i leczenie

Leczenie niedoczynnosci tarczycy, niezaleznie od jej przyczyny, polega na doustnym podawaniu hormonow tarczycowych.

Profilaktyka wola niedoczynnego polega na spozywaniu jodowanej soli. W Polsce jest to wazny problem, poniewaz istnieja cale obszary tzw. wola endemicznego w tych regionach Polski, gdzie gleba i woda sa ubogie w zawartosc jodu (szczegolnie Polska poludniowa - Podkarpacie i Dolny Slask wzdluz Sudetow).

Leczenie nadczynnosci tarczycy zalezy od jej przyczyny i moze byc farmakologiczne (leki hamujace czynnosc gruczolu - tzw. tyreostatyki, jod promieniotworczy) lub chirurgiczne (usuniecie guzka lub znacznej czesci wola).

Nalezy podkreslic, ze zarowno nadczynnosc, jak i niedoczynnosc tarczycy sa grozne dla zycia i nieleczone moga doprowadzic do tzw. przelomu tarczycowego, bedacego stanem bezposredniego zagrozenia zycia i obciazonego niepewnym rokowaniem.

Poza wspomnianymi wczesniej badaniami biochemicznymi, niezbednymi w diagnostyce chorob tarczycy, medycyna dysponuje calym warsztatem diagnostycznym pozwalajacym na ustalenie rodzaju patologii i podjecie decyzji o sposobie leczenia.

Z najczesciej wykonywanych badan mozna wymienic USG, scyntygrafie tarczycy, zdjecie rtg (w poszukiwaniu tzw. wola zamostkowego, ktore \ schodzi\ do klatki piersiowej) i biopsje cienkoiglowa wykorzystywana w przedoperacyjnym diagnozowaniu guzkow.

Wspomniane wczesniej komorki C wydzielaja hormon zwany kalcytonina. Bierze ona udzial w regulacji poziomu wapnia i fosforu we krwi, powodujac efekty w znacznej mierze przeciwstawne do dzialania parathormonu (hormonu przytarczyc).

Poniewaz oba te hormony wspoldzialaja w zapewnieniu homeostazy (stalosci srodowiska wewnetrznego) wapniowo-fosforanowej, omowimy je lacznie w nastepnym artykule.

\ Zyjmy dluzej\ 4 (kwiecien) 1999

Leczenie chorob tarczycy

artykul dr. n. med. Tadeusza Gorowskiego

Choroby gruczolu tarczowego (tarczycy) sa bardzo rozpowszechnione. Dotycza one przede wszystkim kobiet, ktore choruja kilkakrotnie czesciej od mezczyzn.

Schorzenia tarczycy przejawiaja sie glownie zmianami w jej budowie, ktore wystepuja znacznie czesciej od zaburzen w czynnosci tarczycy. Oba te rodzaje zmian moga jednak pojawiac sie lacznie. Nowe badania przeprowadzone w Polsce pozwalaja sadzic, ze powiekszenie tarczycy wystepuje na przewazajacym obszarze kraju endemicznie, a wiec u ponad 10% osob doroslych.

Nieprawidlowa budowa tarczycy, o ile nie polega na obecnosci nowotworu zlosliwego, rzadko ma grozne nastepstwa kliniczne. Natomiast zaburzenia czynnosci tarczycy czesto uposledzaja ogolny stan zdrowia.

Stwierdzenie choroby tarczycy nie powinno jednak wzbudzac od razu niepokoju, poniewaz wczesne rozpoznanie i leczenie przewaznie nie dopuszcza do groznych nastepstw dla zdrowia. Wlasciwa reakcja na fakt zachorowania powinno byc raczej zapoznanie sie z chocby podstawowymi informacjami o istocie choroby, jej przebiegu i mozliwosci leczenia.

Wole obojetne

Wolem nazywamy powiekszenie tarczycy. Wole nie wykazujace zaburzenia czynnosci oraz nie wywolane guzem zlosliwym lub zapaleniem gruczolu okreslamy wolem obojetnym. Jest to najczesciej spotykana choroba tarczycy. Rozwija sie ona w kazdym wieku, ale zwykle powstaje w dziecinstwie, u mlodych kobiet oraz niekiedy w trakcie ciazy. Zasadnicza przyczyna choroby jest niedobor jodu w pozywieniu i sklonnosc osobnicza do powiekszania sie tarczycy.

Leczenie zachowawcze wola obojetnego polega na stosowaniu preparatu tyroksyny. Rzadziej, zazwyczaj u dzieci, u ktorych nie stwierdza sie guzow tarczycy, podaje sie jod lub jod i tyroksyne. Leczenie trwa z reguly wiele miesiecy, a konczy sie stopniowym odstawianiem lekow. Terapie nalezy podjac w kazdym przypadku, gdy tarczyca jest powiekszona. Co wiecej - trzeba to zrobic jak najszybciej, wczesne zastosowanie lekow bowiem moze prowadzic do calkowitego ustapienia wola. Wole ustabilizowane od wielu lat, nawet jesli juz nie wymaga leczenia, powinno byc obserwowane w obawie przed pogorszeniem jego stanu.

Leczenie operacyjne wola obojetnego polega na usunieciu nadmiaru tkanki tarczycy i ewentualnych guzow. Wskazaniem do operacji jest duze wole powodujace ucisniecie tchawicy lub zyl, a takze obecnosc w nim guzow. Decyzje o skierowaniu na zabieg podejmuje lekarz, ktory ustala rowniez, czy zabieg jest pilny, czy tez moze byc wykonany w dogodnym dla chorego terminie.

Nadczynnosc tarczycy

Pojeciem nadczynnosci tarczycy okresla sie ogolnoustrojowe skutki nadmiernego wydzielania hormonow przez tarczyce. Zasadnicze przyczyny nadczynnosci tarczycy to choroba Graves-Basedowa (G-B) oraz wole guzowate nadczynne (WGN).

Choroba G-B rozwija sie najczesciej u osob dotknietych defektem ukladu immunologicznego (odpornosciowego), ktory zdarza sie przewaznie u kobiet. Bezposredniej przyczyny ujawnienia sie choroby G-B nie poznano. Pewna role odgrywa tu byc moze infekcja wirusowa oraz uraz fizyczny lub psychiczny. W chorobie G-B nadmierne wydzielanie hormonow tarczycy (HT) i rozrost gruczolu sa spowodowane przez pobudzajace dzialanie chorobotworczych bialek (nieprawidlowych immunoglobulin). Immunoglobuliny te sa produkowane przewlekle w ukladzie immunologicznym osoby chorej.

W przypadku WGN (wola guzowatego nadczynnego) nadczynnosc tarczycy jest nastepstwem wydzielania duzych ilosci HT przez niektore guzy tarczycy. Guzy te stopniowo rosna, wydzielajac coraz wiecej hormonow. Zdarza sie, ze bezposrednia przyczyna pobudzenia ich do nadprodukcji hormonow jest nadmierne spozycie jodu. W przebiegu nadczynnosci tarczycy wzrasta znacznie w ustroju przemiana materii, zuzycie tlenu i produkcja energii cieplnej. Wplywa to szkodliwie na liczne narzady. Ponadto duze ilosci krazacych z krwia HT dzialaja toksycznie m.in. na serce i uklad nerwowy.

Chorzy na nadczynnosc tarczycy maja liczne dolegliwosci, a przede wszystkim odczuwaja stale oslabienie, uczucie goraca, nerwowosc, szybkie lub nierowne kolatanie serca, drzenie rak. Mimo dobrego apetytu chudna. Ponadto w chorobie G-B dochodzi do powiekszania sie tarczycy i wytrzeszczu oczu. W nielicznych przypadkach wytrzeszcz przybiera tak znaczne rozmiary, ze uposledza wzrok.

Leczenie nadczynnosci tarczycy polega przede wszystkim na hamowaniu wydzielania HT za pomoca lekow, np. metizolu lub methyltiouracylu. Prowadzi to do ustapienia choroby G-B w okolo 50% przypadkow. W pozostalych przypadkach nadczynnosci tarczycy stosuje sie leczenie radykalne, polegajace na napromienianiu tarczycy radiojodem lub na wycieciu znacznej czesci tarczycy. Poprzedza sie je czesto wstepnym podawaniem lekow, np. metizolu. Leczenie radykalne jest prawie zawsze skuteczne; moze jednak powodowac powiklania. Naleza do nich: niedoczynnosc tarczycy oraz, w nastepstwie operacji, oslabienie glosu lub rozwiniecie sie zaburzen gospodarki wapniowej w ustroju. Powiklania te wymagaja dalszego leczenia. Kobiety z nadczynnoscia tarczycy powinny unikac ciazy, poniewaz zarowno sama choroba, jak i jej leczenie moga wplywac ujemnie na rozwoj plodu.

Niedoczynnosc tarczycy

Niedoczynnosc tarczycy jest ogolnoustrojowa choroba wynikajaca z niedostatecznego wydzielania hormonow przez tarczyce. Przyczyna jest przewaznie stan zapalny tarczycy oraz jej uszkodzenie przez leczenie radiojodem lub przez operacje. Niedoczynnosc tarczycy spowodowana uszkodzeniem tego gruczolu okreslamy jako niedoczynnosc pierwotna. Czasami przyczyna niedoboru wydzielania hormonow przez tarczyce jest choroba przysadki, ktora wydziela za malo TSH, tj. hormonu pobudzajacego czynnosc tarczycy. W tych przypadkach schorzenie nazywamy niedoczynnoscia tarczycy wtorna.

Nasilenie objawow niedoczynnosci tarczycy okresla sie w zaleznosci od stopnia niedoboru hormonow. Chorobe o ciezkim przebiegu nazywamy obrzekiem sluzowatym.

Szkodliwe skutki braku HT zaleza rowniez od okresu zycia, w ktorym brak ten wystapil. HT sa bowiem niezbedne dla prawidlowego rozwoju organizmu. U plodu niedobor zdarza sie na szczescie bardzo rzadko. Powoduje to ciezkie uposledzenie rozwoju dziecka, okreslane jako matolectwo. Niedoczynnosc tarczycy u dzieci starszych nie powoduje juz tak powaznych nastepstw. Chorobe te nazywamy niedoczynnoscia tarczycy mlodziencza lub obrzekiem sluzowatym mlodzienczym. Objawy sa wowczas podobne do objawow obserwowanych u osob doroslych, ponadto wystepuje jednak opoznienie wzrostu i rozwoju intelektualnego dziecka.

W przypadku obrzeku sluzowatego dochodzi do znacznego zwolnienia przemiany materii. Zmniejsza sie zuzycie tlenu i produkcja energii cieplnej w ustroju. Temperatura ciala ulega obnizeniu. Chorzy odczuwaja stale chlod, oslabienie, bole miesni oraz spowolnienie fizyczne i psychiczne. Staja sie senni i zwalnia sie u nich czynnosc serca. Pojawiaja sie obrzeki, zwlaszcza na twarzy. Skora staje sie sucha i szorstka, przerzedza sie owlosienie. Wystepuja dokuczliwe zaparcia. Krwawienia miesieczne staja sie zbyt obfite.

W umiarkowanie nasilonej niedoczynnosci tarczycy objawy choroby nie sa tak typowe. Podstawa rozpoznania staje sie wowczas oznaczenie stezenia hormonow w surowicy krwi.

Niedoczynnosc tarczycy leczy sie przewleklym podawaniem preparatu tyroksyny. Na poczatku stosuje sie male dawki leku. Nastepnie ustala sie dawki w proporcji do ciezaru ciala, uwzgledniajac jednak indywidualna reakcje na preparat. Dzieci, mlodziez i kobiety w ciazy z niedoczynnoscia tarczycy wymagaja podawania stosunkowo wiekszych dawek tyroksyny od pozostalych chorych. Wyniki leczenia sa zwykle dobre. Jednak osoby w wieku podeszlym lub dotkniete choroba serca moga zle znosic leczenie. W tych przypadkach dawke tyroksyny trzeba ograniczyc, co powoduje, ze uzyskuje sie tylko czesciowa poprawe stanu zdrowia.

Zapalenie tarczycy

Pojecie zapalenia tarczycy obejmuje wiele chorob, wywolujacych w gruczole zmiany zapalne lub zblizone do zapalnych. Zmiany te, jesli nawet rozwijaja sie w nie powiekszonej tarczycy, powoduja czesto rozwiniecie sie wola. Dlatego obok nazwy \ zapalenie tarczycy\ jest rozpowszechnione okreslenie \ zapalenie wola\ . Najczesciej spotykane postacie zapalenia tarczycy to zapalenie podostre i przewlekle.

Zapalenie podostre tarczycy wywoluja najprawdopodobniej wirusy. Choroba wystepuje zwykle u osob w wieku 30-50 lat. Kobiety choruja czterokrotnie czesciej niz mezczyzni. Zapalenie podostre bywa poprzedzone bolem gardla. Choroba obejmuje na ogol caly gruczol, czasami jednak jeden plat lub nawet czesc plata.

Zmieniona zapalnie tarczyca jest dobrze odgraniczona od otaczajacych ja tkanek. Pod wplywem zapalenia tkanka tarczycowa rozrasta sie rownomiernie i twardnieje. Czasami tworza sie w tarczycy guzki. W poczatkowym okresie choroby wystepuja zwykle: goraczka, bole szyi promieniujace do uszu oraz objawy kliniczne nadczynnosci tarczycy, najczesciej o nieznacznym nasileniu. Ten okres jest zwykle krotki, po czym nastepuje powolna poprawa. Choroba trwa na ogol kilka tygodni i konczy sie calkowitym powrotem do zdrowia lub znacznie rzadziej - pojawieniem sie niedoczynnosci tarczycy. Znane sa rowniez przypadki nietypowe, o krotkotrwalym lekkim przebiegu, jak tez o przebiegu przewleklym, kiedy dolegliwosci powtarzaja sie przez wiele miesiecy.

Podostre zapalenie tarczycy ma sklonnosc do samoistnego ustapienia. Dlatego leczenie mozna ograniczyc do podawania lekow przeciwbolowych i przeciwzapalnych oraz stosowania cieplych, wilgotnych okladow na szyje. Niekiedy w razie bardzo nasilonych dolegliwosci poprawe powoduje podanie leku hormonalnego - enkortonu. O stosowaniu tego leku decydowac musi lekarz. Podawanie antybiotykow na ogol nie jest potrzebne, chyba ze dochodzi do powiklania w postaci infekcji bakteryjnej.

Przewlekle zapalenie tarczycy rozwija sie najczesciej na tle zaburzen immunologicznych, niekiedy rowniez na skutek infekcji bakteryjnej.

Zaburzenia immunologiczne prowadzace do zapalenia tarczycy polegaja na tzw. autoagresji, wskutek ktorej moze nastapic powolne niszczenie przez wlasny organizm niektorych jego narzadow. Te postac przewleklego zapalenia tarczycy okresla sie jako zapalenie limfocytowe, a najczesciej jako chorobe Hashimoto, od nazwiska lekarza, ktory ja opisal. W tym schorzeniu uklad odpornosciowy chorego reaguje na komorki tarczycy jak na obce bialko. Moze to prowadzic do powolnego uszkodzenia, a nawet zniszczenia tarczycy. Ogniskowa postac tej choroby rzadko powoduje ciezkie nastepstwa kliniczne. Leczenie jej polega na przewleklym podawaniu preparatu tyroksyny.

Postac rozsiana choroby prowadzi przewaznie do stopniowego zaniku gruczolu i jego niedoczynnosci. Leczenie rozsianego zapalenia, majace na celu zahamowanie postepu choroby, bywa na ogol malo skuteczne i w rezultacie jest konieczne leczenie niedoczynnosci tarczycy. Terapić zapalenia tarczycy wywolanego przez bakterie polega na stosowaniu antybiotykow, rzadziej jest potrzebny zabieg chirurgiczny.

Nowotwory zlosliwe tarczycy

Nowotwory zlosliwe tarczycy wystepuja stosunkowo rzadko i w znacznej wiekszosci przypadkow mozna je skutecznie leczyc. Rozpoznanie ustala sie na podstawie badania klinicznego, a przede wszystkim na podstawie badania mikroskopowego tkanki tarczycy. Material do tego badania uzyskuje sie np. za pomoca biopsji aspiracyjnej cienkoiglowej (w skrocie BAC). Najczesciej sa spotykane nowotwory zroznicowane, tj. brodawkowaty i pecherzykowy. Guzy te, a zwlaszcza raka brodawkowatego, charakteryzuje dosc powolny przebieg choroby. Leczenie raka zroznicowanego polega przede wszystkim na doszczetnym wycieciu nowotworu wraz z rozleglym lub nawet calkowitym wycieciem pozostalej tkanki tarczycy. Zdarza sie, ze rozpoznanie nowotworu ustala sie dopiero po operacji, np. wola pozornie obojetnego. Czesto jest konieczne wowczas wykonanie drugiej, bardziej rozleglej operacji.

Inna metoda, stosowana zwykle jako uzupelnienie operacji, to leczenie radiojodem. Pacjenci z choroba nowotworowa pozostaja pod stala opieka lekarska i przyjmuja przewlekle preparat tyroksyny lub niekiedy trojjodotyroniny. Samowolne przerwanie tego leczenia jest niedopuszczalne.

Inne, bardziej zlosliwe guzy tarczycy, np. rak anaplastyczny, zdarzaja sie wprawdzie rzadko, ale wykazuja na ogol znaczna opornosc na leczenie. Jednak ich wczesne wykrycie stwarza szanse skutecznego przeciwdzialania chorobie.

Chorzy na nadczynnosc tarczycy odczuwaja stale oslabienie, uczucie goraca, drzenie rak, kolatanie serca. Tarczyca jest powiekszona, pojawia sie wytrzeszcz oczu.

Nowotwory zlosliwe tarczycy wystepuja stosunkowo rzadko i w znacznej wiekszosci przypadkow mozna je skutecznie leczyc.

\ Zyjmy dluzej\ 8 (sierpien) 1998

Hormony przytarczyc

artykul lek. med. Barbary Zalewskiej z Warszawskiego Centrum Osteoporozy \ Osteomed\

Organizm dysponuje trzema glownymi hormonami kalcytropowymi, \ dbajacymi\ o zapewnienie prawidlowych stezen wapnia, fosforu (takze magnezu) w surowicy krwi i plynach ustrojowych. Sa to: kalcytonina, parathormon i aktywne metabolity witaminy D.

Hormon komorek C tarczycy, hormon przytarczyc i witamine D omowimy lacznie, poniewaz wspoluczestnicza one w regulacji gospodarki wapniowo - fosforowej organizmu i odgrywaja duza role w patogenezie i leczeniu wielu schorzen tkanki kostnej - tzw. chorobach metabolicznych kosci.

Komorki C tarczycy i ich hormon - kalcytonina

W tarczycy, poza komorkami wytwarzajacymi znane nam juz hormony - tyroksyne i trojjodotyronine, znajduja sie tzw. komorki okolopecherzykowe, inaczej zwane komorkami C. Wytwarzaja one kalcytonine. Produkcja tego hormonu nie steruje przysadka mozgowa, jak ma to miejsce w przypadku pozostalych hormonow tarczycy.

U czlowieka kalcytonina powstaje nie tylko w tarczycy. Komorki C mozna znalezc takze w przytarczycach, grasicy, w skupiskach polozonych wzdluz duzych naczyn.

Kalcytonina odgrywa istotna role w regulacji poziomu wapnia i fosforu we krwi, a jej wytwarzanie i wydzielanie zalezy od poziomu wapnia w surowicy.

Bodzcem do wydzielania kalcytoniny jest wzrost stezenia wapnia we krwi. Spadek jego stezenia prowadzi natomiast do zahamowania powstawania kalcytoniny w komorkach C.

Kalcytonina dziala na tkanke kostna, hamujac jej resorpcje (rozpuszczenie macierzy kostnej przez komorki kosciogubne - osteoklasty), czego skutkiem jest zablokowanie uwalniania wapnia z kosci do krwi. Zwieksza tez ona wydalanie wapnia i fosforu przez nerki oraz zmniejsza wchlanianie wapnia w jelicie cienkim.

Wszystkie te mechanizmy prowadza do obnizenia stezenia wapnia we krwi.

Kalcytonina zatem przyczynia sie do zachowania homeostazy (stalosci srodowiska wewnetrznego) wapniowo - fosforanowej.

Przytarczyce i ich hormon - parathormon

Przytarczyce to male gruczoly dokrewne (przecietne wymiary kazdej wynosza 6,5 x 6,0 x 3 mm), umiejscowione najczesciej za tarczyca w okolicy jej biegunow: po jednej za biegunem gornym plata prawego i lewego i po jednej za biegunami tylnymi obu platow.

Ponad 80% ludzi ma 4 przytarczyce, u pozostalych moze ich byc 3, 5, 6 lub 2. Nie zawsze sa one polozone za tarczyca, czasem znajduja sie wewnatrz tarczycy lub w srodpiersiu. Przytarczyce produkuja parathormon, ktory, podobnie jak kalcytonina, ma zapewnic homeostaze wapniowo-fosforanowa.

Wytwarzanie parathormonu nie podlega kontroli przysadki, lecz - podobnie jak w przypadku komorek C - zalezy od poziomu wapnia w surowicy.

Jednak tutaj zaleznosc jest odwrotna niz dla komorek C i kalcytoniny. Wzrost stezenia wapnia hamuje wydzielanie parathormonu, natomiast spadek jest bodzcem do jego wytwarzania i wydzielania.

Pod wplywem parathormonu dochodzi do zwiekszenia resorpcji kosci przez osteoklasty (komorki kosciogubne) i uwalniania wapnia z magazynow kostnych do krwi. Dzialajac na nerki, hormon ten nasila wchlanianie zwrotne wapnia, a zmniejsza wchlanianie zwrotne fosforu, czyli prowadzi do mniejszej utraty wapnia z moczem, a zwieksza utrate fosforu.

Parathormon nasila wytwarzanie w nerkach aktywnej postaci witaminy D, co w efekcie rowniez prowadzi do podwyzszenia stezenia wapnia we krwi.

Biochemicznym efektem dzialania parathormonu jest wiec podwyzszenie poziomu wapnia i obnizenie stezenia fosforu w surowicy.

Warto jednak uswiadomic sobie, ze kalcytonina i parathormon, dazac do zachowania homeostazy wapniowej, moga \ krzywdzic\ pewne tkanki czy narzady. Na przyklad parathormon dla doprowadzenia do normalizacji poziomu wapnia moze istotnie niszczyc kosc, nasilajac jej resorpcje dla uwolnienia wapnia. Mozna by powiedziec, ze wykonujac \ swoja robote\ , nie liczy sie on zupelnie z funkcja podporowa kosci i traktuje ja wylacznie jako magazyn wapnia. Moze to miec istotne reperkusje kliniczne.

Witamina, ktora jest hormonem

Wiemy, ze witaminy - to niezbedne dla przemiany materii substancje, ktorych organizm sam nie potrafi wytworzyc. Do niedawna tak klasyfikowano tez witamine D.

Ostatnio jednak zalicza sie ja, a scisle mowiac, jej aktywna pochodna - 1,25(OH) D3 - do hormonow.

Jest to jeden z tzw. hormonow kalcytropowych, zwiazanych z gospodarka wapniowa organizmu, tak jak kalcytonina i parathormon.

Witamina D3 (cholekalcyferol) pochodzi z dwoch zrodel: pokarmu (ryby, jaja, watroba, produkty mleczne), z ktorego zostaje wchlonieta w przewodzie pokarmowym, lub powstaje w skorze pod wplywem promieniowania ultrafioletowego ze swiatla slonecznego.

Przyjeta z pokarmem lub wytworzona w skorze witamina D jest nastepnie przetwarzana w watrobie i nerkach (zostaja do niej przylaczone dwie grupy hydroksylowe, co daje aktywny metabolit, 1,25 (OH) cholekalcyferol).

Zadaniem witaminy D w organizmie jest regulacja bialka jelitowego umozliwiajacego wchlanianie wapnia. Zwieksza ona rowniez wchlanianie fosforu w jelitach. Witamina D \ wspolpracuje\ z parathormonem, ktory nasila powstawanie jej czynnej postaci w nerkach.

Od obecnosci witaminy D zalezy odpowiedni poziom wapnia i fosforu w organizmie.

Ma ona kolosalne znaczenie w zapewnieniu prawidlowej mineralizacji tkanki kostnej.

Podsumowujac, mozemy stwierdzic, ze organizm dysponuje trzema glownymi hormonami kalcytropowymi, \ dbajacymi\ o zapewnienie prawidlowych stezen wapnia, fosforu (takze magnezu) w surowicy krwi i plynach ustrojowych. Sa to: kalcytonina, parathormon i aktywne metabolity witaminy D. Dzialaja one poprzez wplyw na tkanke kostna, jelita i nerki.

Nadmiar i niedobor hormonow kalcytropowych

Z kalcytonina na ogol nie ma problemow, poniewaz komorek C jest w organizmie duzo i raczej trudno o sytuacje, w ktorej wszystkie uleglyby jakiejs dysfunkcji.

Niedoczynnosc przytarczyc (niedobor lub brak parathormonu) - najczesciej zdarzajaca sie po przypadkowym usunieciu przytarczyc w czasie operacji wola tarczycy - prowadzi do spadku poziomu wapnia we krwi i objawow tezyczki (nadmierne skurcze miesni). Leczy sie ja aktywnymi metabolitami witaminy D i solami wapnia.

Nadczynnosc przytarczyc, spowodowana guzem gruczolu przytarczycznego, jest przyczyna wzrostu stezenia wapnia we krwi (co wywoluje grozne zaburzenia funkcji mozgu) i niszczenia kosci mogacego prowadzic do zlaman. Leczy sie ja operacyjnie (usuniecie guza).

Niedobor witaminy D u dzieci powoduje krzywice, u doroslych tzw. osteomalacje (\ rozmiekanie kosci\ - zaburzenia mineralizacji tkanki kostnej). Leczy sie go, podajac odpowiednie dawki witaminy D i zalecajac korzystanie z kapieli slonecznych. Wystarczy przebywanie na dworze z odkryta twarza i ramionami przez 20-30 minut dziennie w miesiacach wiosenno-letnich, by organizm - \ zrobil sobie\ zapasy witaminy D na caly rok.

Warto pamietac, ze stale stosowanie kremow z filtrami UV na odsloniete czesci ciala moze powodowac niedobor witaminy D w organizmie.

Nadmiar witaminy D, czyli zatrucie ta witamina, jest powodowany nadmierna jej podaza. Leczenie polega na przerwaniu podawania tego preparatu. Czasami konieczne jest farmakologiczne obnizenie nadmiernego poziomu wapnia. Szczegolnie czesto dochodzilo do zatrucia witamina D w czasie leczenia tzw. dawkami uderzeniowymi, co obecnie raczej nie jest praktykowane.

\ Zyjmy dluzej\ 5 (maj) 1999

Hormony trzustki

artykul lek. med. Barbary Zalewskiej z Warszawskiego Centrum Osteoporozy \ Osteomed\

Wszystkie hormony produkowane przez trzustke sa wazne dla organizmu, bowiem wspolpracuja w utrzymaniu rownowagi biochemicznej.

Funkcje trzustki

Trzustka to narzad gruczolowy polozony w nadbrzuszu, poprzecznie, za zoladkiem. Sklada sie z glowy, trzonu i ogona, ma strukture platowo-zrazikowa. Wazy od 60 do 125 gramow, jednak przewazajaca czesc jej masy nie jest gruczolem dokrewnym; nie produkuje hormonow, lecz soki trawienne, ktore sa odprowadzane do przewodu pokarmowego, scislej mowiac - do dwunastnicy. Dziennie narzad ten wytwarza 1200-1500 ml soku trzustkowego, zawierajacego enzymy trawiace cukry, bialka i tluszcz.
Ta czynnosc trzustki to jej funkcja egzokrynna, czyli wydzielanie zewnetrzne.

Funkcje endokrynna, czyli produkcje i wydzielanie do krwi hormonow, pelnia komorki zgrupowane w niewielkich skupiskach zwanych wyspami Langerhansa. Wyspy te sa rozrzucone w calym narzadzie, jest ich okolo miliona, a ich laczna masa stanowi zaledwie 2% masy calego gruczolu.

W obrebie wysp Langerhansa wyrozniono 3 rodzaje komorek: A, B, i D. W komorkach A wytwarzany jest glukagon, w komorkach B insulina, w D-somatostatyna.

Wszystkie hormony produkowane przez trzustke sa wazne dla organizmu, bowiem wspolpracuja w utrzymaniu rownowagi biochemicznej. I tak np. przeciwstawne oddzialywanie insuliny i glukagonu na gospodarke weglowodanowa pomaga w utrzymaniu stalego poziomu glukozy we krwi.

Glukagon ingeruje w przemiane tluszczow, cukrow i bialek. Powoduje rozpad glikogenu i uwolnienie glukozy z zapasow w watrobie, rozpad tluszczow (czyli lipolize) w tkance tluszczowej i watrobie, oraz ma wplyw kataboliczny na bialka. Szybko i efektywnie podnosi poziom glukozy we krwi, a bodzcem do jego wydzielania jest spadek glikemii.

Jego rola w organizmie to wspolpraca z insulina w utrzymaniu rownowagi przemiany materii i zachowaniu homeostazy (stalosci srodowiska wewnetrznego) weglowodanowej. Funkcja somatostatyny zas polega na hamowaniu uwalniania innych hormonow.

Jednak z klinicznego punktu widzenia zdecydowanie najwazniejsza jest insulina. O chorobach spowodowanych nadmiarem lub niedoborem innych hormonow trzustkowych prawie sie nie slyszy, naleza bowiem one do rzadkich patologii. Dlatego tez dalej skupimy sie na omowieniu dzialania insuliny.

Insulina

Insulina jest hormonem o budowie bialkowej, a dokladnie - polipeptydowej.
Produkujace ja komorki B zajmuja najwiecej miejsca w wyspach Langerhansa, stanowia bowiem 80% ogolu komorek wysp. Insulina jest bardzo waznym hormonem regulujacym zuzytkowanie i magazynowanie skladnikow pokarmowych. Reguluje przemiane cukrow, bialek i tluszczow. Osoby chore na cukrzyce, ktorej istota jest niedobor insuliny, musza codziennie lub kilka razy dziennie przyjmowac insuline w postaci zastrzykow.

Wplyw insuliny na gospodarke weglowodanowa

Insulina nasila transport glukozy do wnetrza komorek (np. komorek watrobowych czy miesniowych). Zwieksza wewnatrzkomorkowe zuzytkowanie glukozy, czyli jej spalanie. W watrobie i miesniach zwieksza wytwarzanie glikogenu - wielocukru, ktory jest magazynowany w komorkach i wykorzystywany w razie potrzeby (jezeli wystapi niedobor glukozy w plynach ustrojowych czy tkankach, glikogen rozpada sie i uwalnia potrzebna glukoze).

Wypadkowa tych wszystkich procesow metabolicznych jest obnizenie poziomu glukozy we krwi. Bodzcem do wydzielania insuliny przez komorki B wysp Langerhansa jest wzrost poziomu cukru we krwi, np. po posilku. Wydzielona przez trzustke insulina normalizuje ten poziom, czyli tzw. glikemie. Jesli glikemia obnizy sie, wydzielanie insuliny ustaje. Dzieki tej samoregulacji (ujemnemu sprzezeniu zwrotnemu miedzy poziomem cukru a wydzielaniem insuliny) nie dochodzi do nadmiernego obnizenia poziomu cukru we krwi.

Podanie insuliny w iniekcji powoduje obnizenie stezenia glukozy we krwi. Jesli poda sie za duza dawke tego hormonu, nastepuje znaczy spadek glikemii, tzw. hypoglikemia (niedocukrzenie), co jest grozne dla zycia, powoduje bowiem zaburzenia funkcji, a nastepnie uszkodzenie komorek mozgowych, ktore sa bardzo wrazliwe na niedocukrzenie.

Wplyw insuliny na przemiane tluszczow i bialek

Insulina nasila synteze kwasow tluszczowych. Nasila wytwarzanie trojglicerydow, czyli estryfikacje kwasow tluszczowych do trojglicerydow. Hamuje tez lipolize, czyli rozpad tluszczow. Efektem jej dzialania jest magazynowanie tluszczow w tkankach.

Insulina jest tez waznym hormonem anabolicznym, nasilajacym wytwarzanie bialka i zarazem hamujacym jego rozpad. Zwieksza ona transport aminokwasow (podstawowa jednostka, z ktorej zbudowane sa bialka) do wnetrza komorek. Intensyfikuje wewnatrzkomorkowe wytwarzanie bialka i przez wplyw na przemiane aminokwasow hamuje jego rozpad.

Insulina, oddzialujac na procesy metaboliczne, wplywa przede wszystkim na:

* miesnie, w ktorych umozliwia ona wykorzystanie glukozy jako zrodla energii i biosynteze bialka,
* tkanke tluszczowa, gdzie jej glownym zadaniem jest szybkie przeksztalcanie glukozy w tluszcz i utrzymanie tego zapasu,
* watrobe, w ktorej jej wplyw przejawia sie w zwiekszeniu wytwarzania glikogenu (magazynowanie cukru), trojglicerydow i bialek.

Skutki niedoboru insuliny

Niedobor insuliny powoduje glebokie zaburzenia metaboliczne obejmujace przemiane cukrow, bialek i tluszczow. Choroba, w ktorej wystepuje niedobor lub brak insuliny, nosi nazwe cukrzycy. Pierwsza biochemiczna oznaka cukrzycy jest wzrost poziomu cukru we krwi. Potem dolaczaja sie inne zaburzenia. W wypadku cukrzycy typu 1 (tzw. mlodzienczej), niezbedne jest regularne podawanie insuliny.

W cukrzycy typu 2 (tzw. cukrzycy doroslych) zdarza sie czesto, ze trzustka produkuje sporo insuliny, lecz tkanki sa na nia oporne. Ta postac cukrzycy jest leczona lekami zmniejszajacymi wchlanianie glukozy w przewodzie pokarmowym, zwiekszajacymi wydzielanie insuliny przez komorki B trzustki, lub insulina. Czesto laczy sie dwa leki o roznych mechanizmach dzialania.

\ Zyjmy dluzej\ 9 (wrzesien) 1999

Hormony nadnerczy

artykul lek. med. Barbary Zalewskiej

Nadnercza to dwa gruczoly przylegajace do gornych biegunow nerek. Sa one plaskimi tworami o przekroju trojkatnym lub polksiezycowatym. Dluzszy wymiar nadnercza wynosi 4-6 cm, krotszy 2-5 cm, grubosc jest nierownomierna - 3-6 mm. Masa kazdego nadnercza wynosi 4,5-5 g.

Nadnercza

Nadnercze sklada sie z dwoch polaczonych ze soba czesci, zewnetrznej i wewnetrznej, roznych pod wzgledem budowy i czynnosci. Czesc zewnetrzna nosi nazwe kory nadnerczy, wewnetrzna to rdzen nadnerczy. Kora stanowi glowna mase gruczolu - okolo 90% calego nadnercza. Sklada sie z trzech warstw o roznej budowie histologicznej: klebkowatej, pasmowatej i siatkowatej. Wytwarza hormony:

* glukokortykoidy (syntetyzowane w komorkach warstwy siatkowatej i pasmowatej), z ktorych najwazniejszy jest kortyzol,
* mineralokortykoidy (w warstwie klebkowatej), z ktorych najsilniejsze dzialanie wykazuje aldosteron,
* niewielkie ilosci hormonow plciowych - androgenow (w warstwach pasmowatej i siatkowatej)

Rdzen nadnerczy rozwija sie z takich samych komorek zarodkowych, jak uklad nerwowy wspolczulny i produkuje tzw. katecholaminy: adrenaline i noradrenaline, ktore sa substancjami obecnymi takze w ukladzie nerwowym.

Nadnercza sa niezbedne do zycia. Zwierzeta, ktorym usunieto oba gruczoly nadnerczowe, mogly przezyc najwyzej kilka dni. Wstrzykiwanie adrenaliny w tej sytuacji nie ratuje zycia, natomiast podawanie wyciagow z kory nadnerczy pozwala im przetrwac. Wynika stad, ze narzadem niezbednym do zycia jest kora, a nie rdzen nadnerczy.

Kazdy z hormonow nadnerczowych ma do spelnienia pewna szczegolna role, jednak generalnie mowi sie, ze sa hormonami stresowymi - przygotowuja organizm na spotkanie z niebezpieczenstwem i pozwalaja na adekwatne zachowanie w sytuacji zagrozenia: walke lub ucieczke (z ang. fight or flight, czyli \ walcz lub wiej\ ).

Hormony wytwarzane przez kore

Stwierdzono, ze dzieki kortykoidom czlowiek moze zwalczyc rozne zaburzenia wewnatrzustrojowe, wytrzymac chlod i wysokie temperatury, znosic bol, przezwyciezyc infekcje i zmobilizowac sily do walki. Osoba z niedomaganiem kory nadnerczy nie jest w stanie wytrzymac takich obciazen.

W trakcie badan nad glukokortykoidami odkryto, ze hamuja one procesy zapalne i alergiczne. Dzieki tym wlasciwosciom zsyntetyzowany kortyzol zwany hydrokortyzonem i jego rozmaite pochodne znalazly szerokie zastosowanie w wielu dziedzinach medycyny i czesto sa niezbedne w leczeniu roznych schorzen i ratowaniu zycia. Stosuje sie je m.in. w leczeniu astmy oskrzelowej, chorob tkanki lacznej, zapobieganiu odrzucenia przeszczepow narzadowych.

Nalezy jeszcze wspomniec o wplywie tych hormonow na procesy przemiany materii. Duze, farmakologiczne dawki kortyzolu nasilaja rozpad i hamuja synteze bialka, pobudzaja natomiast powstawanie glukozy i tluszczow. Pobudzaja tez tworzenie sie krwinek czerwonych i bialych w szpiku kostnym, powoduja zatrzymanie sodu i wody, a zwiekszone wydalanie potasu w nerkach.

To ostatnie dzialanie nie jest bardzo nasilone. Ta funkcja bowiem nalezy glownie do aldosteronu, glownego mineralokortykoidu kory nadnerczy. Zatrzymanie sodu i wody oraz wzmozone wydalanie potasu to skutek wplywu tego hormonu na transport jonow w komorkach cewek nerkowych.

Brak mineralokortykoidow prowadzi do zagrozenia zycia wskutek utraty sodu i zatrzymania potasu. Hormony te maja ogromne znaczenie w utrzymaniu prawidlowej gospodarki wodno-elektrolitowej ustroju, regulacji cisnienia tetniczego, funkcji ukladu krazenia, pracy serca i miesni szkieletowych.

Androgeny powstaja w nadnerczach w niewielkiej ilosci. Problemem medycznym staja sie wtedy, kiedy wytwarzane sa w nadmiarze (wskutek zaburzen genetycznych) lub w wypadku guzow nadnerczy, zaklocajacych ich produkcje. (Androgeny w wiekszych ilosciach wytwarzane sa w jadrach i maja zasadnicze znaczenie jako meskie hormony plciowe).

Nalezy jeszcze przypomniec o regulacji wydzielania hormonow kory nadnerczy, ktora pozostaje w ujemnym sprzezeniu zwrotnym z przysadka mozgowa. Wydzielanie kortyzolu nastepuje pod wplywem przysadkowego hormonu adrenokortykotropowego, oznaczanego skrotem ACTH. Narastajace stezenie kortyzolu hamuje produkcje ACTH.

Wydzielanie aldosteronu regulowane jest przez wiele roznych hormonow i substancji czynnych biologicznie, w tym ACTH, ASH (przysadkowy hormon pobudzajacy wydzielanie aldosteronu), renine, a takze przez obnizony poziom sodu w organizmie.

< a>Hormony wytwarzane przez rdzen

Rdzen nadnerczy produkuje tzw. katecholaminy, przede wszystkim adrenaline, w mniejszym stopniu noradrenaline. Na wydzielanie adrenaliny wplywa wiele czynnikow, przede wszystkim emocjonalnych, np. strach, gniew oraz koniecznosc mobilizacji do walki lub obrony. Wydzielanie noradrenaliny rowniez nastepuje pod wplywem roznych czynnikow, czesto innych niz te, ktore zwiekszaja poziom adrenaliny. Noradrenalina uczestniczy na przyklad w utrzymaniu stalego cisnienia krwi, zapobiegajac obnizeniu cisnienia przy zmianie pozycji ciala z lezacej na siedzaca.

Katecholaminy wplywaja na wiele narzadow, oddzialujac poprzez receptory. Efektem ich dzialania jest skurcz naczyn tetniczych, przyspieszenie pracy serca i zwiekszenie sily skurczu miesnia sercowego, wzrost cisnienia tetniczego, rozkurcz oskrzeli. Maja one takze duzy wplyw na procesy metaboliczne organizmu, np. podwyzszenie poziomu cukru we krwi wskutek nasilenia rozpadu glikogenu w watrobie i miesniach oraz przez hamowanie wydzielania insuliny w trzustce. Powoduja tez rozpad tluszczow, czyli tzw. lipolize. Umozliwia to uruchomienie zapasow energetycznych w stanach wymagajacych duzej mobilizacji organizmu.

Adrenalina i noradrenalina sa dostepne w postaci farmakologicznej i podawane w stanach zagrozenia zycia, przede wszystkim w czasie zabiegow reanimacyjnych oraz w leczeniu wstrzasow alergicznych i ciezkich napadow astmy.

\ Zyjmy dluzej\ 5 (maj) 2000

Hormonalna terapić zastepcza

artykul dr. n. med. Bozenny Horoszko-Husiatynskiej, ginekologa i endokrynologa

Narastajacy niedobor hormonow powoduje podczas klimakterium wiele niekorzystnych zmian zarowno w ukladzie rozrodczym, jak i w calym organizmie kobiety. Hormonalna terapić zastepcza (HRT - od ang. nazwy Hormonal Replacement Therapy;zwana takze HTZ) ma na celu wyeliminowanie tych niepozadanych skutkow i nasladowanie naturalnego cyklu miesiecznego.

Terapić ta ma jednak swoich zwolennikow i przeciwnikow - zarowno wsrod kobiet, jak i lekarzy. Niekiedy nieufnosc do HRT jest spowodowana obawa przed niekorzystnymi dzialaniami ubocznymi tej terapii, ktorych rzeczywiscie bylo wiele w latach 70., kiedy to stosowano same estrogeny. Jednak rozwoj badan dotyczacych klimakterium oraz postep w produkcji preparatow HRT w znacznej mierze zmniejszyl te niepozadane skutki. Czesc obaw wynika jeszcze z braku dostatecznej wiedzy. I wreszcie, malo znane sa korzysci wynikajace z HRT.

Nadal nie wszystkie problemy zostaly rozwiazane, nie na wszystkie pytania znamy dokladna odpowiedz. Postaramy sie wyjasnic je tam, gdzie jest to mozliwe.

- Kiedy najlepiej zaczac stosowanie HRT?

Hormonalna terapie zastepcza najlepiej rozpoczac juz w okresie przedmenopauzalnym, gdy wystepuje niedobor progesteronu.

- Jak rozpoznac, czy zaczal sie okres wygasania czynnosci hormonalnej jajnikow?

Cykle staja sie wtedy nieregularne, skrocone do 21-24 dni lub wydluzone ponad 30 dni. Zmienia sie charakter krwawien miesiecznych, ktore staja sie obfite, ze skrzepami i przedluzone ponad 5 dni. Na kilka dni przed miesiaczka pojawiaja sie plamienia. Dzieje sie tak, gdyz stopniowo wraz z wiekiem wzrasta liczba cykli bezowulacyjnych, ktore przewazaja na kilka lat przed menopauza.

Aby sprawdzic, czy mamy obnizony poziom hormonow, nalezy wykonac badania hormonalne cyklu miesiecznego.

- Dlaczego najlepiej rozpoczac kuracje w tym okresie?

Brak tworzenia cialka zoltego powoduje niedobor progesteronu i wystepuje tzw. hiperestrogenizm wzgledny (poziom estrogenow jest wtedy prawidlowy, ale wystepuje znacznie obnizony poziom progesteronu lub go brak, a wiec nie niweluje on niekorzystnego wplywu estrogenow na blone sluzowa macicy).

Stale oddzialywanie estrogenow doprowadza wiec do patologicznych rozrostow blony sluzowej macicy i powstawania torbieli czynnosciowych jajnikow (zwiazanych z zaburzeniami hormonalnymi).

W przypadku stwierdzenia niedoboru progesteronu podczas badan hormonalnych cyklu miesiecznego nalezy uzupelniac go, podajac gestageny od 16. do 25. dnia cyklu.

- Czy w okresie pomenopauzalnym trzeba koniecznie stosowac HRT?

Przed podjeciem decyzji o zastosowaniu HRT w kazdym przypadku konieczna jest indywidualna ocena. Nalezy zestawic korzysci leczenia z ryzykiem wystapienia objawow niepozadanych. Podstawowa sprawa jest bezpieczenstwo kobiety poddanej HRT.

Z jednej strony bowiem terapić ta znosi uciazliwe objawy zespolu menopauzalnego, zapobiega chorobie niedokrwiennej serca i udarom, stanowi profilaktyke i umozliwia leczenie osteoporozy oraz profilaktyke choroby Alzheimera.

Z drugiej - w niewielkim stopniu moze zwiekszac prawdopodobienstwo wystapienia raka sutka. Wazne jest tez, by kobieta byla wowczas prowadzona przez doswiadczonego ginekologa-endokrynologa.

- Czy HRT wywoluje otylosc?

Nie. Hormonalna terapić zastepcza nie powoduje otylosci. Udowodniono, ze estrogeny dostarczane organizmowi podczas HRT pobudzaja osrodek sytosci, a wiec nie sa czynnikiem odpowiedzialnym za otylosc. Powoduja one przywrocenie prawidlowego rozmieszczenia tkanki tluszczowej w miejscach typowych dla kobiet, a wiec na posladkach i udach.

Jednak czesto we wstepnym okresie stosowania HRT nastepuje przejsciowy przyrost masy ciala okolo 1-2 kg, spowodowany nagromadzeniem sie wody w organizmie (z powodu antydiuretycznego dzialania estrogenow). Poza tym u wielu kobiet wraz ze starzeniem sie organizmu (spowolnieniem przemiany materii) - bez wzgledu na to, czy stosuja HRT, czy nie - po menopauzie i tak zwieksza sie masa ciala. Wszystko to moze niekiedy wywolywac lek przed otyloscia, ktory jest najczestsza przyczyna odrzucenia lub przerwania stosowania hormonalnej terapii.

U otylych kobiet stosuje sie znacznie mniejsze dawki estrogenow, gdyz w ich tkance tluszczowej zachodzi synteza estronu z androstendionu produkowanego przez zanikowe jajniki i nadnercza.

- Jaki jest wplyw HRT na osteoporoze?

Mozna powiedziec, ze HRT dziala hamujaco na osteoporoze. Estrogeny, a wiec i te, ktore podaje sie organizmowi podczas HRT, wywieraja korzystny - bezposredni i posredni - wplyw na kosci. Dzieje sie tak dlatego, ze w osteoblastach, czyli komorkach tworzacych kosci, znajduja sie receptory dla estrogenow, ktore pobudzaja aktywnosc tych kosciotworczych komorek.

Estrogeny natomiast ograniczaja dzialalnosc osteoklastow, czyli komorek drazacych jamki w kosciach, hamujac ich aktywnosc. Ponadto estrogeny ograniczaja dzialanie prostaglandyn oraz cytokin, ktore pobudzaja osteoklasty.

Wplywaja tez korzystnie na wydzielanie kalcytoniny (hormonu komorek C tarczycy), ktora podwyzsza odkladanie wapnia w kosciach. Estrogeny zwiekszaja resorpcje wapnia w kanalikach nerkowych oraz pobudzaja wchlanianie wapnia w jelitach. Maja takze wplyw na powstawanie aktywnego metabolitu witaminy D3, ktory ulatwia organizmowi wchlanianie wapnia i fosforanow w przewodzie pokarmowym i nerkach.

- Kiedy zamiast HRT stosuje sie estrogeny roslinne? Jak one dzialaja i gdzie sie znajdujaż

Zazwyczaj zaleca sie ich przyjmowanie tym kobietom, ktore nie chca stosowac HRT, lub takim, u ktorych wystepuja bezwzgledne przeciwwskazania do stosowania tej terapii, oraz tym, ktore maja niekorzystne objawy pomenopauzalne niewielkiego stopnia.

Zauwazono np., iz u kobiet w Japonii i Chinach, ktore spozywaja duze ilosci fitoestrogenow, w okresie przekwitania nie wystepuja objawy menopauzalne zwane wypadowymi (uderzenia goraca, nadmierne poty, bezsennosc, drazliwosc, pobudliwosc nerwowa, obnizona koncentracja i pamiec, bole, zawroty glowy, kolatania serca). Rzadziej tez stwierdza sie u nich rak sutka. Jednak estrogeny roslinne nie likwiduja wszystkich objawow menopauzy. Fitoestrogenow mozna dostarczac organizmowi w postaci gotowych preparatow roslinnych, a takze w niektorych produktach zywnosciowych - znajduja sie one np. w soi, siemieniu lnianym, fasoli meksykanskiej i czerwonym winie.

- Czy HRT chroni przed choroba Alzheimeraż

Zmniejsza prawdopodobienstwo jej wystapienia. Udowodniono, ze u pacjentek, u ktorych wystepuja uporczywe objawy klimakteryczne, glownie uderzenia goraca do glowy (ktore moga byc zahamowane przez HRT), nastepuje szybszy zanik komorek nerwowych i uposledzenie ich funkcji. Istnieje wiec przypuszczenie, ze utrzymywanie sie przez dluzszy czas uderzen goraca do glowy zwieksza prawdopodobienstwo wystapienia choroby Alzheimera.

Badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych na duzej grupie wykazaly, ze u badanych kobiet w wyniku podawania estrogenow skoniugowanych w ramach HRT znacznie zmniejszylo sie ryzyko wystapienia choroby Alzheimera w porownaniu z tymi pacjentkami, ktore nie stosowaly HRT.

W chorobie Alzheimera, w ktorej nastepuje stopniowa utrata pamieci i zdolnosci rozumowania, dochodzi do zaniku kory mozgowej, powiekszania sie komor mozgu i zwiekszonego odkladania beta-amyloidu w mozgu. Natomiast podanie estrogenow powoduje zwiekszenie przeplywu w naczyniach krwionosnych mozgu, a wiec poprawe ukrwienia. Zapobiega rowniez odkladaniu sie amyloidu w naczyniach. Estrogeny wplywaja na plastycznosc synaps - zakonczen neuronow, czyli komorek nerwowych, z ktorych do przestrzeni synaptycznej jest przekazywany impuls do nastepnego neuronu - oraz wplywaja na wydzielanie neuroprzekaznikow. Zwiekszaja takze metabolizm glukozy w mozgu, zapobiegajac degeneracji w neuronach.

Tak wiec HRT - zawierajaca przeciez estrogeny - w niemaly sposob wplyw

Twitter Facebook Google Plus Linkedin Del.icio.us Digg Reddit Mr. Wong Raport Góra


.:: ETYL ::.
HORMONY
#2
Roslinne estrogeny zamiast hormonow

artykul Barbary Michalik

Okazuje sie, ze w naturze wystepuja roslinne estrogeny, zwane tez fitoestrogenami, niekiedy mogace zastepowac hormony, zwlaszcza w przypadku ich niedoboru u niektorych kobiet po operacjach ginekologicznych czy tez bedacych w okresie menopauzy.

Te naturalne estrogeny nasz organizm rozpoznaje jako hormony, dzieki czemu moga one lagodzic niepozadane skutki menopauzy, takie jak rozdraznienie, znuzenie, depresja, bole glowy, uderzenia goraca, zaburzenia pamieci, przyrost masy ciala, zaburzenia snu, zlewne poty, kolatania serca, napady placzu. Hormony roslinne moga byc wiec wykorzystywane zamiast stosowanej w takich przypadkach HTZ, czyli hormonalnej terapii zastepczej, tym bardziej ze fitoestrogeny nie wywoluja nadmiernego dzielenia sie komorek, w tym nowotworowych.

Fitoestrogeny znajduja sie w niektorych roslinach. Naukowcy twierdza, ze dzieki temu japonskie kobiety, ktorych dieta jest oparta na pokarmach roslinnych, nie uskarzaja sie na dolegliwosci zwiazane z menopauza.

Rosliny zawierajace te substancje sa wykorzystywane od dawna w ludowym lecznictwie oraz w preparatach pochodzenia roslinnego eliminujacych dokuczliwe objawy menopauzy. Jeden z nich sporzadza sie z wyciagu klacza rosliny o nazwie Cimicifuga racemosa pochodzacej ze wschodniej czesci Ameryki Polnocnej. Rdzenni Amerykanie uzywali jej do zlagodzenia zlego samopoczucia, bolu menstruacyjnego, ulatwienia porodu, leczenia schorzen nerek, malarii, reumatyzmu i przeziebien. Amerykanscy kolonisci leczyli za pomoca tej rosliny takze brak miesiaczki, zapalenie oskrzeli, obrzeki, choroby nerwowe, a nawet ukaszenia wezy.

\ Zyjmy dluzej\ 9 (wrzesien) 1999

Twitter Facebook Google Plus Linkedin Del.icio.us Digg Reddit Mr. Wong Raport Góra


Kisiel8899
HORMONY
#3
Good Work Bardzo ciekawe bede mial lekture na noc

Twitter Facebook Google Plus Linkedin Del.icio.us Digg Reddit Mr. Wong Raport Góra


sHrinE
HORMONY
#4
Moj znajomy wziol tabletke hormonalna i takie ma miesnie ze heej

Twitter Facebook Google Plus Linkedin Del.icio.us Digg Reddit Mr. Wong Raport Góra


urG
HORMONY
#5
e mam pytanie; ktos z was to przeczytal?? :

Twitter Facebook Google Plus Linkedin Del.icio.us Digg Reddit Mr. Wong Raport Góra


.:: ETYL ::.
HORMONY
#6
e mam pytanie; ktos z was to przeczytal?? :

ja i po co zadawac takie pytania ?
qrde cos obcielo ostatnia wypowiedz .. bede musial uzupelnic.

Twitter Facebook Google Plus Linkedin Del.icio.us Digg Reddit Mr. Wong Raport Góra







Możesz przeglądać wątki.
Nie możesz rozpoczynać nowych wątków.
Nie możesz dodawać odpowiedzi.
Nie możesz edytować swoich postów.
Nie możesz kasować swoich postów.
Nie możesz dodawać ankiet.
Możesz głosować.
Nie możesz dodawać załączników.
Nie możesz pisać bez weryfikacji.
Nie możesz uzyć typu tematu.
Nie możesz użyć składnii html.
Nie możesz używać sygnatury.
Nie możesz wyeksportować do pdf.
Niemożesz wydrukować strony.

[Wyszukiwanie zaawansowane]





© Kulturystyka.ORG.pl 2004-2014 Kopiowanie artykułów dozwolone po podaniu aktywnego linku do danego materiału.